~ Wati Longchar

Patriarchy (tebur yimli yimsüsü) kübok Tetsür

Tanü koba asen lima yimtsüng aser arogo benshiba yimden yayim dang “patriarchy” – tebur yimsüsüba; tebur tekolak aser tebur dang senmang amangba, tebur dang sonsopur ta sayuba aser inyakba dangji ajar aser iba dang ya “social sin” ta ajar. Vandana Shiva-i iba patriarchy yayim ya “the most violent social structure” ta ashir. Tebur ta süra “aggressive, domineering” jakla nung aintsü sayur.  Iba yayim nungi “Men are within power structure” aser “Women are outside of power structure”, yongji tetsür ya yimden, senso nungi züngdoker, senmang magütsür, parnok shisatsü tajung, sempet tajung lokti, yimden aser arogo asoshi mamshitettsüsa tebur yimli inyakyim jagi kümdaktsür. Tat. agi., tetsür ka IAS officer aser tebubaji matric fail driver dang, saka kodang yimtsüng yimden ta asür, “she is outside of power structure, but he is within the power structure”.  Iba ya tanü putu den khenyongi mapet asünungji melenshitsüla. Tanü putu arogo aser lokti tejakleni odaktsünera shirnoki lokti meimer, ochishir, tashir aser temeteteri anidaktsütsüla. Yisui, aser Tenyartem aser talisa Pauli ashiba ama Khrista nung tetsür aser tebur kecha tebendang mali (Gal.3:28), anungji ajak sadem sadema inyaktettsüsa arogoji alitsüla aser arogoi anir lokti telok balala nung temelenshi adokdaktsütsüla.

Luk 18:1-8 nungji Yisui yimti ka nung amitsür ka aser Obendanger ka o-entepba indang shia angur. Obendangsangi lai mepishiba manga, saka lai arujen arua mepishi nungji pai ashi “lai maneni dang aruba agi ni lakteter” (Lk. 18:5). Tetsüi parnok right indang jembira, tanü kecha hau ta mali aser züdoker.  “Power structure” nung aliri tangar den “power share” mesünütsü, anungji manganütsü.  Tetsürtem aika qualified süa liaka, teburtemi tetsür aniokbaji parnok menden atsüngdoker amai bilemtsü aser nüngdak makaba o, tetsür tashi maitba kuli kar shia magütsütsü jembitsü. Tanü asen arogo aser lokti patriarchy-i arakmoka yua lir nung koda sür tetsürtemi tasü ita aser takok ngua inyaktettsü!  Nisung aikati iba Lai ratetsübaji amitsürla ama maneni sarasademra Obendanger amaji Tsüngremi langzütsü ta sayutsüngir. Tasen Lai ratettsür Revelation Velunta-i ashir, iba o-entepba ya sarasadem indang ashir masü, mesüra Obendangsang ya Tsüngrem amai ashira masü. Ya tebur yimsüsüba (patriarchy) temenen anema ochiba mangu tashi  tasü ita noktakba indang ashir. Yihuda nunger sobaliba nung tetsür nem yimli, senmang, tamangbaren tashi magütsü. Talisa amitsür jenjang tebüboktiba nung yutsü aser jendok. Anungji Yihuda nunger sobaliba temelenshi asoshi amitsürlai noktak. Naga/Aortsür aika dang tebur telolak yimsüsüba kübok putu aika dang mekütmeseni amshia aruogo, tat.agi, palaluya mapang senmang tim magütsüba, tebur agi mesosemra palaba, mesüra yimden yimli nung shilem magütsüba lir aser itemji anema amitsürla ama noktaktsü nüngdaker.  

Sobaliba teti melenshir

Sobaliba kodanga memelenshir aser memelenshitsü tebur aikati bilemer aser nokdaker; saka iba tangatetbaji tai.  Sobaliba ya meimchiri tensa den apet yanglur, aser meimchiri benshir, anungji sobaliba nungji tajunga tamajunga lir aser aji teti melenshia putu mopung isab nung yanglushia aor.  Talisa kodangsa tangar nübur telok ka den libaliroa aotsüsa kümdir, tat. agi, Naga nunger kin balala den Ao lima atena oa meyoktepa alitsüsa kümdir Aori latetba tzüzüng-ozüngji aser libaliro yimya kisüngi tangar alentsü makok, anungji melenshitsüsa akümer. American Baptist Missionary-i Khristan tamang yimsü bener arua amangdaktsüba ajanga tetsü-tebou tamang yimsü samaa ao. Tanüa Information Technology ajanga sobaliba maparen nung temelenshi tulu bener arutsüdagi. Kanga dang kara aoba temelenshi lima ka nung alir, anungji  Aor sobaliba nungi tetsür nem yimli agüja maru, anungji magütsütsü ta asübaji  tai lir.  

Akhidang tetsür yimsüsüba teloklak menden nung angur. Tanü IAS, NCS officer, Directors, Secretary, Principals, Professors aika dang lir aser parnok lenisüba tetuyuba kübok lokti ainer.  Tanü putu nung yimden lenir tetsür aika Indira Gandhi, Meyawati Sukarnoputri ama, aser Germany nung Chancellor, Taiwan nung President, New Zealand nung Prime Minister ama yimsüsür tetemsü indang jembir. Anungji lanurtemi tetsür nem yimden-yimli nung tebur den kasa shilem agütsütsü  tim ta ola  adoktsü mapang tongogo. 

Arogo nung Tetsür Lenisüba

Ao arogo nung tetsü-tebou putu yimden yimsüsü ama dang arogo inyakyim yaa bener odi asür. Town kar dak alaka, yimtsüng aika nung tetsür deacon menden nung magili asür. Yisui tebur dang masü tetsüra aika pa nütsüng asütsü shim; Yisui nütsüng 72 yimti balalai yok (Lk 10:1-12). Akhi arogo putu nunga tetsür-tebur külemi arogo yangerba angur (T.Mapa 6: 1-7, etc), saka Ao lima yim kar nungbo tetsür tesayula (Asso. Pastor) aser tanga department nung tetsür toklang tenzükera deacon board menden nung manioker. Ao lima nung tetsür ka-ana inyakdangba dak alaka Pastor tebur dang agidi ta asür; tetsüribo mapa makoktsü amai ajir, jembir aser magir. Aotsür aika temaba jenjanga tashi theoloji zünger, Asso. Pastor dang inyaktsü alang na? Aor ajak Khristan kümogo aser mapang talangka arur, saka tanü tashi limapur putu telolak bushiba mapang yimden yayim nungji arogo alitsü na? Asenoki China Communist lima Khristan aika mali amai jembir, rishikangshi nung alitsü amai jembir, saka India lima dang nungi China nung Kkristan nütsüng tiemba  tesademba.  2005 küm  China semdangdang tetsür ordained minister 404 liasü (tangbo aika kümer alitsü) aser iba mapang China Christian Council nung General Secretaryji, tetsür ka Rev. Cao liasü aser yaküm General Secretary aser tang  teinyakdak Gen. Secretary tetsür ka Rev. Dr, Manhong Lin shima inyakdar. Indonesia nung ordain minister tetsür tiemba, 800 tema aser Communion of Churches in Indonesia nung tetsür ka Rev. Dr. Ery Labang ta sür lir.  Taiwan nung Presbyterian Church of Taiwan (PCT) nung Moderatorji tetsür liasü.  Taiwan aser US nungbo kodang kinungtsü aser kinungbu kasa theology  zünger lira tenaprongla co-pastor appoint (tetezü tenaprongla kasasa pastor – joint appointment asür aser ordination-a kasa sütsür) aser arogo maparen ajak nung tashi ita kasasa anir aor. Garo Baptist Convention kübok Association kar nung tetsür Executive Secretary lir, Garotsür full time pastor aika kümogo. Parnoka asenok kasa American Baptist telok lir. India nung Church of South India nung tetsür ordained Pastor 300 dak tema lir aser tetsür Bishop ka lir.

America lima “patriarchy” agi arogo alenbanga aliba putu missionary asen limai aru aser arogo yimsüsüba iba amaji tenteta yutsü. Saka putu melenshiba den, Laishiba tesayuba  dak ajemdaker ya ochimashi yayim ka ta ajiteta parnokbo iba inyakyimji melenshiogo aser entokogo.  Asenok Ao arogotem ya koda asü? Sobaliba nem amokbanga yutsütsü asü, Khristar Osangtajung dak ajemdaker sobalibaji lokti songjen ajungtsü atema yanglushitsü? Kinungtsü aser kinungbu anaprongla qualified sür liaka, tetsür mamshir. Arogo kar nungbo kinungtsü nem o jembidaktsü nung,  na pastor shimashi, nebutsü shim masü ta nemnemba lir. Tanü tashi tetsür pastor kata mali, ABAM nung Women’s Secretary dak alaka, Secretary level nung tetsür kata tanü tashi mali. Küm 150 jubilee mongogo saka ABAM Executive Secretary teburi dang melentepa bener arur. Tetsürbo temsüa mali asü koda! Ya tetsür tetemsü mali ta masü, ochimashi yayim “patriarchy” agi tenük pokdaktsür. Ya  melenshitsü tim. Arogo inyakyim memelenshira aser tetsürtem nem sadema tenzükba maparen magütsüra arogo raksatsü mapa kati bener arutsütsü, tat. agi., prayer centre aika adokdaki aser repranga ora yangji tetsür tekolak sür aniba angutsü. Yagi arogo nung temelenshi nüngdak ta sayur.

Aotsür lenitsü sempet lir

Nagaland Legislative Assembly nung tanga kinbo tetsür ana shimogo. Taruba election nungbo tetsür ana-asemkabo Ao lima nunga shimtsü imladi. Ao Senden, yim yim senso telungjem nung tetsür aniokdi. Aotsür theology azünger – BD/MDiv, MTh, DMin aser DTh/PhD azünger aika lir (DTh/PhD degree ngur Aotsür 15 lir) anungji arogotem nunga kecha marendaki ABAM kübok 50% tetsür pastor arogotem nung  agitsü temsüa lira  Pastor mapa nung tetsür shimoka Khristar arogo tejakleni anir aotsü ya mapang tajung ta bilemdi. Arendaka melili, parnoki akoktsü. Ano ABAM nung Executive Secretary bushitsü nüngtet committee ka shimtetogo ta angashir. Tetemsü Aotsür aika lir, anungji marendaki dang tetsür ka shimdi ta ayongzüker. Tetsür ka tokolak südaktsür maparen ora, ABAM nunga temelenshi tasen karbo adoktsü. Tetsür-tebur mebendangi kasasa arogo aser yimden mapa ajak nung amshitsüla aser iba ya Laishibai melaba tim mapa lir.  

*****